پالس رئیسی درباره آینده احتمالی خودروسازی

قیمت جدید ٣ فرآورده لبنی ابلاغ شد

پیش بینی بانک جهانی از رشد اقتصاد ایران

دلار ۲۸ هزار تومانی با حقوق کارگران و بازنشستگان چه می کند؟

صادرات لوازم خانگی دو برابر می شود

ترخیص ۱۵ هزار تن برنج از امروز

عرضه تخم مرغ ۴۲۵۰۰تومانی از امروز

تجارت ۲۰ میلیون تنی کشور در شهریور ۱۴۰۰

انعام زورکی در پمپ بنزین ها نپردازید

ماموريت غيرممكن در ساختمان ميرداماد/ صالح آبادی می تواند تورم را كنترل کند؟

قانون «جهش توليد مسكن» و نگرانی های مربوط به آن

قیمت رهن آپارتمان های تا ۱۰۰متر

چرا بانک ها ودیعه مسکن را پرداخت نمی کنند؟

وام ودیعه مسکن همچنان بی اعتبار/ چرا بانک ها ودیعه مسکن را پرداخت نمی کنند؟

کنایه روزنامه اطلاعات به وعده های دولت رئیسی

معرفی نشانی سایت جهش تولید مسکن

افت قیمت رمزارزها

برنج ایرانی به چه قیمتی از کشاورز خریداری می شود؟

خریداران طلا صبور باشند

دلار عقب رفت

هفت طرح بزرگ نفتی فراموش شده است!

شاسی بلند جنسیس به بازار آمد

چرا تورم ایران پایین نمی آید؟

آنچه در شش ساعت بر سر فیس بوک آمد

طرح جدید گوگل برای چراغ های راهنمایی و رانندگی

دلار در بالاترین بازه ارزشی در یک سال گذشته

چقدر از بیکاران فارغ التحصیل هستند؟

رکورد شکنی گرانی بنزین در آمریکا

3 درخواست وزیر اقتصاد از رئیس جدید بانک مرکزی

تکلیف پرداخت خسارات برقی چه شد؟

شاخص بورس ۳ هزار واحد رشد کرد

پرفروش ترین گوشی های هوآوی در بازار چند؟

شکست اجاره نشین ها در ماراتن بانک ها/چند درصد مستاجران وام اجاره را گرفته اند؟

واردات کدام کالاها منوط به خدمات پس از فروش است؟

افزایش قیمت برنج شدت گرفت

صالح آبادی رئیس بانک مرکزی شد

تخم مرغ رسما گران شد

قیمت دوربین های عکاسی دیجیتال در بازار

۱۰ باور غلط درباره قرارداد «کرسنت»/ متهم ردیف اول پرونده کرسنت کیست؟

پرچم وارونه ایران روی میز مذاکره!

کد خبر : ۵۷۴۷
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

نيم نگاهی به تجارب مديريت آب در دنيا

اين روزها در بسياري از كشورها خشكسالی و سيلاب به تهديدهاي جدي بقا تبديل شده اند كه شايد نتوان همه آنها را به كلي حذف كرد اما مي توان آنها را به درستي مديريت كرد.

نيم نگاهی به تجارب مديريت آب در دنيا

به گزارش پایگاه خبری اقتصاد مثبت، آب نه تنها براي توسعه جوامع انساني بلكه براي سلامت عملكرد اكوسيستم هاي طبيعي نيز يك ضرورت است. دسترسي به آب شيرين در دنيا محدود است. بخش اعظم اين سرمايه كلان به شكل برف و يخ يا در آبخوان هاي عميق ذخيره شده و تنها بخش ناچيز و اندكي براي استفاده در دسترس بشر است. داده هاي ماهواره ناسا در سال 2015 نشان داد كه بيش از نيمي از بزرگ ترين آبخوان هاي جهان يا به طور كامل توازن هيدرولوژيكي خود را از دست داده يا تحت فشارهاي مازاد ناشي از برداشت ناپايدار هستند. 

اين روزها در بسياري از كشورها خشكسالي و سيلاب به تهديدهاي جدي بقا تبديل شده اند كه شايد نتوان همه آنها را به كلي حذف كرد اما مي توان آنها را به درستي مديريت كرد. در كشور هندوستان بهره برداري از توفان هاي مانسون و انتقال آب مازاد آنها به مناطق خشك چند سالي است كه مورد توجه قرار گرفته. هندي ها مي گويند كه براي غلبه بر عدم تعادل بارشي در اين كشور مي توان از توفان هاي مانسون بهره برد و آب مازاد را در مناطقي كه پتانسيل كشاورزي يا توليد انرژي برق آبي دارند؛ مورد استفاده قرار داد. شرايط اقليمي هندوستان به اين صورت است كه همزمان كه مناطقي از سيلاب هاي ويران كننده و مهيب رنج مي برند، مناطقي ديگر از مشكلات خشكسالي در عذاب هستند. اما به رغم سرمايه گذاري كلان و تلاش هاي مداوم به منظور مديريت سيلاب در اين كشور، آسيب هاي اقتصادي- اجتماعي و مرگ ناشي از سيل رقمي بالاست. سيستم مديريت سيلاب در هند به واسطه تاثيرگذاري چندين عامل اجتماعي- هيدروكليماتولوژي مانند تغييرات اقليمي، افزايش سطح آب درياها و پويايي اجتماعي و اقتصادي بسيار پيچيده است. اين عوامل بر شدت و تناوب سيلاب هاي هندوستان موثر هستند اما فاكتورهايي مانند اجراي نادرست معيارهاي ساختارهاي سنتي، فقدان طرح هاي اجرايي مناسب، عدم اشتياق كافي براي كناره گيري از طرح هاي سنتي و استفاده از سيستم هاي مديريت نوين و تجارب بد در زمينه تحويل سيستم هاي پيچيده باعث شده تا نتوان با اطمينان از پيشرفت ايده هاي نوين در اين كشور صحبت كرد در نتيجه كارشناسان پيشنهاد كرده اند كه هند پيش از اجراي طرح هاي جديد ديگر نخست گپ هاي موجود را در سيستم مديريت موجود  آب  حل  كند. 

اين تنها هند نيست كه با مشكل مديريت سيلاب ها مواجه است؛ طي 5 سال گذشته، ايالت تگزاس امريكا هم هر ساله شاهد وقوع سيلاب هاي شديد بوده و اين در حالي است كه همزمان اين ايالت با مساله كمبود آب مواجه است. سوالي كه مدت ها پيش مطرح شده، اين است كه آيا مي توان آب ناشي از اين سيلاب ها را را حفظ و در طولاني مدت آبخوان ها را تغذيه كرد؟ يك تحقيق كه توسط پژوهشگران دانشگاه تگزاس به تازگي انجام شده، نشان مي دهد كه آبخوان هاي ساحلي كه از آنها آب براي استفاده در مزارع و شهرها پمپاژ شده؛ فضاي كافي براي ذخيره دو سوم آب با جريان زياد ناشي از جريان هاي تند سيلابي 10 رودخانه اين ايالت را دارند و بدين طريق مي توان اثرات ناشي از سيلاب ها و خشكسالي را همزمان مديريت كرد. اما مساله اساسي پيدا كردن راهي است كه بتوان امكان دسترسي آب جريان هاي سيلابي  را  به آبخوان ها  فراهم كرد. 

تقويت آب هاي زيرزميني مي تواند يك برنامه هدف دار و مشخص باشد. اهداف مورد نظر شامل تثبيت سطح سفره هاي آب زيرزميني، به وجود آوردن موانع هيدرواستاتيكي براي جلوگيري از نفوذ آب نمكدار به درون سفره هاي آب شيرين و ذخيره سازي آب براي مصارف بعدي هستند. در مناطقي كه آب زيرزميني به شكلي گسترده براي اهداف كشاورزي، صنعتي و شهري مورد مصرف قرار مي گيرد ميزان استفاده از آب زيرزميني ممكن است بيشتر از سرعت جايگزيني آن از راه هاي طبيعي باشد. علاوه بر تمام كردن منبع آب كاهش حجم سفره آب زيرزميني ممكن است سبب نشست زمين بر اثر سقوط حفره ها در قسمت خروج آب از آنها شود. در اين گونه موارد ذخيره و هدايت هيدروليكي سفره ممكن است دستخوش تغيير شود در نتيجه به كمك تقويت سفره توسط آب سيلاب و فاضلاب تصفيه شده مي توان فرآيند مزبور را كند يا متوقف يا حتي تغيير جهت داد. 

در نواحي ساحلي آب نمكدار دريا به علت دانسيته بيشتر خود ممكن است به درون سفره آب شيرين نفوذ كند لذا كشيدن آب از چاه ها مشكل را حادتر مي كند و سبب آلودگي آب نمكدار در چاه مي شود. ه.س. پوي و همكارانش در كتاب «مهندسي محيط زيست؛ جلد اول» ترجمه آقايان محمدعلي كي نژاد و سيروس ابراهيمي پيشنهاد مي كنند كه در اين گونه موارد مي توان با ايجاد يك مانع هيدرواستاتيكي مانند تزريق روان آب و فاضلاب تصفيه شده بين چاه و منبع آب شور دست كم سبب عقب زدن آب شور شد. اما سيستم هاي تقويت آب زيرزميني ممكن است طوري طراحي شوند كه عملكرد اصلي شان ذخيره سازي آب باشد. اين ذخيره سازي ممكن است بسيار شبيه به ذخيره منابع آب سطحي باشد. بديهي است كه سفره آب در دوره هاي پمپاژ زياد، افت مي كند و در دوره هاي تخليه اندك، افزايش مي يابد. هنگامي كه خواص سفره آب زيرزميني براي ذخيره سازي مناسب باشد، اين روش نسبت به منابع ذخيره سازي آب سطحي داراي مزيت هاي متعدد است. لازم به ذكر است كه در اين روش سازه هاي گسترده وجود ندارند، استفاده از سطح هم محدود نيست و اتلاف آب بر اثر تبخير در آنها به حداقل مي رسد و اين در حالي است كه امكان آلودگي آب توسط منابع آلاينده هم از ميان مي رود.

هـ.س. پوي و همكارانش تاكيد دارند كه آب هاي زيرزميني نيز مانند آب هاي سطحي داراي مكانيسم هاي خودپالايي هستند در نتيجه اگر قرار بر تقويت آب هاي زيرزميني است، مكانيسم هاي آهستگي خودپالايي در سيستم هاي آب زيرزميني و محدوديت ميدان عمل براي تسريع فرآيند خودپالايي بايد در نظر گرفته شود و جلوگيري از آلودگي آب زيرزميني نيازمند دقت و توجه بسيار است. اين نكته مهم را هم نبايد فراموش كرد كه در تمام مواردي كه قسمتي از سفره آب زيرزميني به عنوان منبع آب آشاميدني مورد مصرف قرار مي گيرد، آب تقويت كننده الزاما بايد از كيفيت آب آشاميدني مطلوبي برخوردار باشد. 

تخريب و فرسايش زيست محيطي خاك هر ساله هزينه اي معادل ۱۰ درصد از توليد ناخالص داخلي چين را به خود اختصاص مي دهد، از طرف ديگر بحران آب هم به يكي از دغدغه هاي اصلي مردم چين تبديل شده است. سد سه دهانه چين واقع بر رودخانه يانگ تسه بدون ترديد يكي از بزرگ ترين و در عين حال جاه طلبانه ترين پروژه هاي مهندسي جهان است. رودخانه يانگ تسه طويل ترين رودخانه آسيا و سومين رودخانه طولاني جهان پس از رودخانه هاي نيل و آمازون است كه از سمت غربي چين سرچشمه گرفته و در نهايت پس از گذر از نواحي شرقي اين كشور به درياي چين شرقي مي ريزد.

نيروگاه برق آبي اين سد به ترتيب در سال هاي ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ ميلادي با توليد سالانه ۸۳.۷ و ۹۸.۸ تراوات ساعت انرژي (TWh) توانست گوي سبقت را از سد مشهور ايتايپو واقع بر رودخانه پارانا در حدفاصل مرز برزيل و پاراگوئه بربايد و بدين ترتيب هم اكنون سد سه دهانه چين بزرگ ترين نيروگاه برق آبي در سطح جهان است. ساخت اين سد به رغم همه مخالفت ها آغاز شد. اما امروز حتي منتقدان نيز پذيرفته اند كه از زماني كه سد ساخته شد، سيلابي نظير آنچه در سال ۱۹۹۸ اتفاق افتاد و بنا بر ادعاها ۳.۵۰۰ نفر در آن جان باختند، اتفاق نيفتاده است. اما از طرف ديگر عواقب ناشي از برنامه گسترده اسكان مجدد يك و نيم ميليون نفر هم ظاهرا تمامي ندارد. شكي در اين نيست كه اغلب مردم با نارضايتي خانه و زمين هاي خود را رها كرده و بسياري نيز حتي هنوز نتوانسته اند خود را با شرايط جديد وفق دهند. بسياري از چيني ها صدها مايل از خانه و زمين هاي پدري شان فاصله گرفته و به جايي آمده اند كه هنوز نمي توانند درست ارتباط كلامي برقرار كنند. جامعه شناسان به افزايش معضلات اجتماعي از جمله دزدي و... اشاره مي كنند و همه اينها ظاهرا ريشه در يك چيز دارد: جابه جايي از سرزمين پدري و عدم سازگاري با محيط جديد. 

كشوري نظير چين رودخانه هاي پرآب زيادي دارد و نياز به انرژي هم در آن رو به گسترش است لذا اين غيرعقلاني است كه از منابع تجديدپذير طبيعي اش جهت رشد اقتصادي پايدار استفاده نكند. از نظر فني چين نسبت به هر كشور ديگر جهان منابع هيدروالكتريك (برق آبي) بيشتري در اختيار دارد كه مي تواند به طور تقريبي حدود ۳۸۰ گيگاوات يعني معادل صدها هزار نيروگاه هسته اي انرژي را براي اين كشور به ارمغان بياورد. اما مساله اينجاست كه مشكلات در حدي است كه باعث شده تنها يك چهارم اين انرژي قابل بهره برداري باشد.

بنا بود كه چين تا سال ۲۰۲۰ در حدود ۱۵ درصد از انرژي خود را از منابع تجديدپذير استحصال كند و از طرف ديگر ميزان انتشار كربن را در همان زمان به ميزان ۴۰ الي ۴۵ درصد كاهش دهد اما هنوز تحقق اين مساله تاييد نشده و اين در حالي است كه امروز اغلب كارشناسان نگراني هاي خود را در مورد كاهش ظرفيت توليد سدها در اين كشور ابراز مي كنند. 

در مورد اثرات ناشي از سدسازي ها بر محيط زيست تجارب مختلفي را مي توان مطرح كرد، اما يك تجربه عملي ديگر هم در كشور مكزيك است كه شايد بد نباشد، آن را بررسي كرد. در مكزيك اثرات سدهاي هيدروالكتريك بر مصب رودخانه هاي حاره اي ثابت شده است. اي ازكوررا و همكارانش در سال 2019 در مقاله اي اثرات ناشي از سدهاي بزرگ را در كشور مكزيك مورد توجه قرار دادند. آنها در مقاله خود تاكيد مي كنند كه درست است كه سدهاي بزرگ هيدروالكتريكي به نوعي جزو منابع تجديدپذير محسوب مي شوند و مي توانند انتشار گازهاي گلخانه اي مانند دي اكسيدكربن ناشي از سوزاندن سوخت هاي فسيلي را كاهش دهند اما آنها در مقابل اثرات منفي ديگري هم بر محيط زيست دارند و دليل اصلي اين مساله را بايد در تغيير در رژيم هيدرولوژيكي رودخانه ها، تمركز مواد غذايي و چرخه حيات گونه هاي جانوري كه بقاي آنها به زيستگاه هاي آب شيرين بستگي دارد؛ جست وجو كرد. كاهش جريان آب رودخانه ها در پايين دست باعث افزايش شوري بستر، پايين آمدن سفره آب هاي زيرزميني و ايجاد ناپايداري در تامين آب آشاميدني و آب آبياري كشاورزان  و  باغداران خواهد  شد. 

تيم تحقيقاتي در مكزيك تفاوت هاي برجسته ديناميك سواحل 5 رودخانه را در حدفاصل سال هاي 1975 تا 2010 مورد تجزيه و تحليل و ارزيابي قرار داد و مشخص شد كه سدسازي روي رودخانه هاي حاره اي مي تواند عوارض بلندمدت غيرقابل پيش بيني داشته باشد. از جمله اين تاثيرات كاهش بار رسوباتي است كه در سواحل ته نشين مي شوند. بررسي هاي بيشتر نشان داد كه كاهش بار رسوبات، تاثيرات به شدت مخربي روي پايداري شرايط زيست محيطي و توليدات سواحل و حتي مصب هاي پايين دست دارد چنانكه بر اساس برآورد اين محققان هر ساله بالغ بر يك ميليون تن رسوبات رودخانه هاي فواِرته و سانتيه گو وارد سدها شده و در آنها انباشت مي شود. از دست رفتن سرويس هاي مربوط به ماهيگيري در فضاي باز، از دست رفتن اكوسيستم هاي با اهميت جنگلي و مانگرو، از دست رفتن حدود 300 تن بر هكتار كربن ذخيره شده در جنگل ها و رهاسازي بالغ بر 6 هزار تن كربن فرسايش يافته در اقيانوس ها و هزينه 130 هزار دلاري هر ساله براي به حداقل رساندن خسارت هاي وارده، از دست رفتن سرويس هاي مربوط به خدمات اكوسيستمي و از دست رفتن زندگي جوامع محلي وابسته به رودخانه ها و مصب ها از جمله مهم ترين صدمات وارده ناشي از سدسازي ها در تنها 7 رودخانه مكزيك هستند.  سدهاي مخزني به مردم اين باور كذب را مي دهند كه سدها براي مدت نامحدودي مي توانند امنيت نياز آبي آنها را تامين كنند و به همين دليل است كه در اغلب موارد شاهد هدررفت و مصرف بي رويه آب در كلانشهرها هستيم. 

آمارها نشان مي دهد كه در حدفاصل سال هاي 1971 تا 2010 ميلادي، نزديك 20 درصد جمعيت جهان آب مورد نياز مصرفي خود را از طريق دخالت در سيستم هاي طبيعي رودخانه ها از جمله سدسازي تامين كردند، اما جالب است بدانيد بر اساس تحقيقي كه در سال 2017 انجام شد، مشخص شد كه از اين 20 درصد جمعيت، بخش اعظم نتوانستند آب كافي مورد نياز خود را در اختيار داشته باشند چنانكه سدهايي كه روي رودخانه فرات در تركيه بسته شد، عملا كمبود آب جدي را در كشورهاي عراق و سوريه زمينه سازي كرد  و  الان مشخص شده كه سدسازي موردي است كه به گفته كارشناسان با شدت گرفتن چالش تغييرات اقليمي تاثيرات زيست محيطي  آن  هم  بيشتر ملموس خواهد  شد. 

پایان پیام/

کلید واژه :

فرناز حيدری

،

خشكسالی

،

مديريت آب

،

کم آبی

ثبت نظرات
captcha