حمله برندهای خارجی به کشور

جلسه مجمع عمومی عادی سالانه شرکت احیا استیل فولاد بافت برگزار شد

قیمت طلای جهانی بالا رفت

شرایط بازار نفت در متن مذاکرات هسته ای

میوه هایی که فقط باید دید و نخرید

زیبا و جذاب ترین گوشی های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱

نفت برنت از مرز ۷۵ دلار عبور کرد

وام اجاره به مستاجران ۶ماهه دوم هم تعلق می گیرد

زندگی در قوطی كبريت ها/آيا در آينده با پديده های بيشتری در بازار مسكن روبه رو خواهيم شد؟

فورد جذاب Puma ST با طراحی طرفداران

نوسانات قیمتی در بازار موبایل بالا گرفت

تیم اقتصادی احتمالی رئیسی چه کسانی هستند؟

رواج پدیده انباری نشینی در بازار مسکن

شرایط ارائه کارت رفاهی اعلام شد

تصاویری از لوکس ترین گوشی سامسونگ

۱۵میلیارد دلار نفتِ فروشیِ ایران در زمین و دریا

جریان انقلابی چگونه در انتخابات 1400 پیروز شد

وقوع بزرگترین حمله در تاریخ بیت کوین

آخرین مهلت رجیستری موبایل واره ها

قیمت سکه ۳۱ خرداد ۱۴۰۰

اولین اظهارات رئیسی درباره انتخابات ۱۴۰۰

قیمت های نجومی کالاهای اساسی و بازاری که ۸ سال رها بود

واردات مرغ و تخم مرغ برای تنظیم بازار

عملیات اجرایی دو واحد آموزشی در مناطق کم برخوردار لرستان آغاز شد

پرفروش ترین خودرو های جهان در سال ۲۰۲۰

انواع گوشی های ۳ میلیون تومانی در بازار کدام است؟

افزایش ۱۰۰ تومانی نرخ دلار و یورو در بازار

حوزه رمزارزها خلا قانونی دارد

احتمال افزایش قیمت ماکارونی

کراس اوور مازراتی Grecale رسما رونمایی شد

آخرین فرصت برای پرداخت مالیات سکه

پیش بینی بورس در دولت جدید

هشدار به رئیسی درباره تشکیل کابینه

کلاهبرداری ۳۰میلیاردی آقازاده قلابی

ادامه روزهای سیاه ارزهای دیجیتالی

روایت محسنی اژه ای از رانت طلایی به ۱۵ صرافی

لوکس ترین خودروی اینفینیتی معرفی شد

وضعیت امروز بازار سرمایه چگونه بود؟

تسمه خودرو را چند بخریم؟

بازار مجازی ها همچنان منفی

کد خبر : ۵۰۵۴
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

تراژدی اجتماعی؛ خوش نشینی هم لاکچری شد

«تهران دیگر شهر ما نیست.» نوجوانی و جوانی اش را در مرکز شهر جا گذاشته. میان خیابان و کوچه های جمهوری.

تراژدی اجتماعی؛ خوش نشینی هم لاکچری شد

به گزارش پایگاه خبری اقتصاد مثبت، «تهران دیگر شهر ما نیست.» نوجوانی و جوانی اش را در مرکز شهر جا گذاشته. میان خیابان و کوچه های جمهوری. ازدواج که کرد، شد ساکن یکی از همان خانه ها، اما استیجاری. «مدتی هست، از تهران زدیم بیرون.» فشار اجاره ها که امان از «افسانه» و همسرش بُرد، پناه بُردند به خانه ای کوچک تر در یکی از محله های قلعه حسن خان. «سال دیگر فکر نمی کنم اینجا بتوانیم خانه اجاره کنیم.» اجاره خانه ها از درآمد ها پیشی گرفته اند. هیولایی که هوس کرده تمام دارایی خانواده ها را ببلعد.

خوش نشینی هم لاکچری شد

«سال آینده در یکی از شهر های شمالی خانه اجاره می کنیم.» غم با چشم هایش عجین شده؛ غم ناامیدی. «چقدر مگر حقوق می گیریم؟ با این درآمدها، اجاره بدهیم، پول خوراک یا بهداشت بدهیم؟» روسری بزرگ مشکی اش را روی سرش جابه جا می کند. «یعنی ۵۰ متر از این شهر سهم ما نیست؟» راهش را کج می کند و می رود، اما کمی با صدایی بلندتر که حالا با کمی بغض همراه است، می گوید: «دیگر با سیلی هم نمی توانیم، صورت مان را سرخ نگه داریم.»

«کاوه» هم به «قم» فکر می کند. به امید اجاره خانه پایین تر. «اجاره خانه تمام درآمدمان را می بلعد. خانه دار شدن دیگر محال است.» سه سالی است دو شیفت کار می کند تا شرم سرش را پیش صاحبخانه پایین نیاورد. «خانه دار شدن؟ شدنی نیست.» سرش پایین است. با نوک کفش خاک روی آسفالت را کمی این طرف و آن طرف می کند. «شرمنده شدن مرد می فهمید یعنی چه؟» یک باره عصبانیت می تازد به وجودش. صورتش سرخ می شود. «مافیایی پشت این ماجراست؟ اجاره خانه از چه چیز تبعیت می کند؟ چرا این همه اجاره نشینی سخت شده؟» هنوز نشانه های عصبانیت را می توان در صورتش دید. رگ های گردنش متورم شده اند و تُن صدایش بالا رفته. از سوختن رویای خانه دارشدن می گوید. از تاختن قیمت خانه و بالا رفتن اجاره خانه ها. «مسئولان می دانند هر متر خانه در تهران چند اجاره داده می شود؟»

اجاره نشینی؛ کابوس هولناک این روز های خانواده ها. روزگاری اجاره نشین، خوش نشین بود؛ دوران طهران و دروازه هایش. دروازه هایی که قَهر کردند و رفتند. طهران هَوس بزرگ شدن کرد و خانه ها سودای قَد کشیدن. خبر بزرگ شدن طهران که به همه جا رسید، حتی خانه های نُقلی میانه و پایین شهر هم خواهان یافتند. سودای زندگی بهتر، همه گیر شد. هوس خیابان های سنگفرش و صدای چرخ کالسه ها. دارالخلافه شد شهر رویایی آدم های دور و نزدیک. دارالخلافه ای که حالا بعد از دو قرن ۴۷ درصد ساکنانش خانه به دوش اند؛ یعنی نیمی از جمعیت پایتخت. خانه به دوشانی دلواپس و هراسان برای از دست دادن سقف موقتی شان.

فکر پَس زدن دروازه ها از سال ۱۲۲۷ تهران را قِلقِلک داد، به امید طهرانی مدرن. یعنی از حدود ۱۴۰-۱۳۰ سال پیش. شهری که از همان روزگار از انسان محور بودن گذر کرد و سرمایه شد محور شهرنشینی. نگاهی که از اواخره دوره قاجار شکل گرفت، هرچند تغییرات جمعیتی به آن دامن زد. جمعیتی که از روستا ها مسیر شهر ها را در پیش گرفتند؛ شهر هایی که شاهد سریز جمعیت بودند، کجا کار یافت می شود؟ چه میزان سرمایه داریم؟ سرمایه ای که تعیین کننده محل سکونت شهروندان بود.

خوش نشینی هم لاکچری شد

اجاره نشینی حالا سبک و سیاق خودش را پیدا کرده؛ اجاره، خانه برای دو خانواده یا اقامت یک ساله در پشت بام های این کلانشهر. هرچند خبر ها جسته و گریخته از کانکس نشینی اجاره نشینان هم گفتند. سیدجواد میری، تمایز میان محل کار و محل زندگی را یکی از مسائل اقتصاد در دوران صنعتی و فراصنعتی می داند.

دهه ۴۰ شمسی سرآغاز شروع مهاجرت روستایی ها به شهر ها بود؛ مسأله ای که پدیده حاشیه نشینی را به وجود آورد. پدیده ای که نشان می داد کشور به سمت صنعتی شدن پیش می رود.

تهران آن روزها، حالا سال ۱۴۰۰ را تجربه می کند. کلانشهری با تمام دغدغه ها و گلایه هایش. این دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی معتقد است در وضعیت پساجدید قرار داریم. به این معنی که معیار نرمالیته فروریخته. نه تن ها در ایران بلکه در جهان. این جامعه شناس از مهاجرت معکوسی می گوید که قرار است اتفاق بیفتد. «این مهاجرت نه به زیستگاه هاست، نه به روستا ها بلکه به حاشیه هاست.»

شهروند امروز نه روستایی است و نه شهری. بلکه پدیده بینابینی وجود دارد که حاصل دوران پساجدید است. شهروندی که نه قدرت زندگی شهری را دارد، نه زندگی روستایی را آموخته. «شهروندی که ذهنش شهری است. درآمدش حاشیه ای.»

«تورم باعث می شود اقشار متوسط، مسکن شان را هم از نظر کیفی، هم کمی و هم کالبدی تغییر بدهند.»

قشر متوسط، نزدیک به خط فقر

اجاره نشین ها برای خانه دارشدن حدود ۲۲ سال و هشت ماه به انتظار بنشینند. نتیجه ای که آمار های ۹۸ براساس میانگین قیمت خانه و درآمد سالانه به آن رسیدند. البته به شرط ثابت ماندن قیمت مسکن یا برابری افزایش دستمزد ها با تورم سالانه مسکن. «قمر فلاح» سرریزشدن جمعیت به حاشیه ها را مربوط به دهه ۷۰ می داند. دوره ای که اسلامشهر، نسیم شهر، صباشهر و… اقامتگاه سرریز جمعیت تهران بودند. به باور «فلاح» دو دسته در این اقامتگاه ها ساکن بودند. گروهی فقیر که توان پرداخت اجاره بها را نداشتند. گروه دوم قشر متوسطی بود که با بالا رفتن هزینه های زندگی به حاشیه یا به سمت کرج، دماوند، پردیس و… روانه شدند.

حاشیه نشینی، اما این روز ها بخش لاینفک کلانشهرهاست؛ پدیده ای ناهنجار که خود روایتگر داستانش است. «تورم و بالارفتن هزینه خانوار ها باعث شده خانواده ها مجبور به تغییر محل زندگی شان شوند.» تورم، رکود اقتصادی و … عواملی هستند که موجبات مهاجرت اجباری را فراهم می آورند.

مهاجرانی که از منطقه ای به منطقه دیگر رفته و درنهایت به حاشیه شهر تبعید می شوند. «فلاح» معتقد است این دست مهاجران همیشه در حالت اسکان موقت باقی می مانند. آن ها در ناخودآگاه محل زندگی جدیدشان را همیشگی نمی دانند و به آن تعلق خاطر ندارند. «همیشه در فکر بازگشت به تهران هستند.»

حاشیه نشینی یا اسکان غیررسمی پدیده ای گره خورده با آسیب های اجتماعی؛ اعتیاد، خودکشی، بزهکاری و … «تورم بیش از همه بر اقشار آسیب پذیر تأثیر می گذارد.» به باور «فلاح» تأثیر تورم بر اقشار میانی جامعه گسترش خط فقر است. درواقع تورم موجب می شود به تعداد فقرا اضافه شود. به این معنی که با جولان تورم، قشر متوسط نزدیک به خط فقر به زیر خط سقوط کرده و به آمار فقرا اضافه می کنند. «تورم باعث می شود اقشار متوسط، مسکن شان را هم از نظر کیفی، هم کمی و هم کالبدی تغییر بدهند.»

خوش نشینی هم لاکچری شد


تحلیل رفتن قشر متوسط جامعه

در سه سال گذشته، بیشترین تورم فصلی اجاره بهای مسکن، مربوط به تابستان ۹۷ است با ۹.۱ درصد. بعد از این تابستان بیشترین افزایش اجاره بهای فصلی را پاییز ۹۷ به ثبت رساند آن هم با عدد ۸.۵ درصد. تابستان ۹۸ هم شوکی به جان اجاره نشین ها انداخت؛ اجاره نشین هایی که هر واحد را به طور میانگین ۶.۹ درصد گران تر اجاره کردند.

در پاییز همان سال براساس آمار های مرکز آمار ایران، خانوار های شهری ۷.۲ درصد تورم در بازار اجاره را تجربه کردند. «گیتی اعتماد» معتقد است مسأله اجاره نشینی روز به روز بیشتر خواهد شد. این شهرساز بر این باور است ادامه این روند منجر به عمیق ترشدن شکاف طبقاتی هم خواهد شد. «دور نیست زمانی که فرزندان ما هم حاشیه نشین شوند.»

«اعتماد» ساختن مسکن با اجاره بهای پایین را راهکار کشور های مختلف برای جلوگیری از شکل گیری حاشیه نشینی عنوان می کند. مسکنی برای اقشار کم درآمد. هرچند مسکن مهر تجربه ایران بود در این عرصه. «این مسکن به درد چه کسی خورد؟ پروژه ای که تنها سرمایه کشور را هدر داد.»

مسکن مهر پروژه ای بود در راستای خانه دارکردن دهک های پایین جامعه. پروژه ای که در حاشیه شهر ها استارت خورد، البته بدون در نظر گرفتن امکانات و خدمات موردنیاز زندگی. «در ابتدای این پروژه هم مبالغی که از متقاضیان طلب می شد در حد توان شان نبود.»

آمار های روایتگر این مسأله اند که حدود ۱۹ میلیون نفر از ایرانیان در ۳ هزار منطقه حاشیه نشینی سکونت داشتند، اما امروز بعد از دوسال همزمان با وقوع بحران های مالی و اقتصادی در کشور، این جمعیت به ۳۸ میلیون نفر رسیده؛ عددی که داستان نابرابری های اجتماعی و تبعیض سیستم اقتصادی را روایت می کند. «داریم قشر متوسط را از دست می دهیم.»

«افسردگی اجتماعی حاصل کاهش احساس کنترل افراد بر سرنوشت شان است.»


در آستانه تراژدی اجتماعی

بررسی ها و تحقیقات حکایت از این دارند که اساسی ترین و ابتدایی ترین نیاز انسان، نیاز به سرپناه است. نیازی که در صورت برآورده نشدن، احساس ناکامی در فرد ایجاد می کند. حسی که در صورت تداوم باعث خشم و درنهایت پرخاشگری می شود.

«مجتبی دلیر» از نظریه ای در روانشناسی اجتماعی می گوید؛ باور به دنیای عادلانه. «افراد ذاتا باور دارند هر کس به آنچه شایسته و سزاوارش است، خواهد رسید.» دلیر معتقد است افراد برای به دست آوردن آنچه در اثر بی عدالتی به آن نرسیده اند، دست به هر رفتاری خواهند زد. «از چنین افرادی هیچ چیز بعید نیست!»

خوش نشینی هم لاکچری شد

به باور او هر انسانی برای برآورده کردن نیاز به امنیت و سلامت باید بتواند برخی وقایع زندگی اش را پیش بینی کند. اگر محیط پیرامون و شرایط حاکم به گونه ای باشد که رخداد های زندگی قابل کنترل نباشد، نتیجه اش از دست رفتن کنترل، واکنش مخالف روانشناختی یا درماندگی و افسردگی است. «افسردگی اجتماعی حاصل کاهش احساس کنترل افراد بر سرنوشت شان است.»

«دلیر» معتقد است از دست رفتن امنیت روانی رابطه مستقیم با افزایش رفتار های ضداجتماعی و انواع آسیب های اجتماعی دارد. «فردی که امنیت روانی ندارد، دیگر کارآمدی لازم را نخواهد داشت.»

به باور این عضو هیأ ت مدیره انجمن روانشناسی اجتماعی ایران چنین جامعه ای سرمایه فردی و اجتماعی اش را از دست می دهد. «چنین جامعه ای به فرض داشتن منابع طبیعی و ثروت های خدادادی همچنان فقیر و رو به فروپاشی از درون است. برای پیشگیری از وقوع تراژدی اجتماعی همه مسئولند و باید آگاهانه به مسئولیت خود عمل کنند.»


مهاجرت به حاشیه و شهر های اقمار

سبک زندگی و رفاه شهروندان در جوامع نظام مند، انعکاس توانمندی های دولت در دو حوزه اقتصادی و اجتماعی است. از منظر اجتماعی در جهان هرقدر اقتصاد به تحولات سیاسی وابستگی بیمارگونه داشته باشد، شاهد گسترش خط فقر خواهیم بود.

«مطصفی آب روشن» بر این باور است در این معادله از قشر متوسط جامعه کاسته و به طبقه فقیر افزوده خواهد شد. در همه جای دنیا، طبقات بالا، متوسط و زیر متوسط در مناطق مشخصی از منظر جغرافیایی در شهر ها زندگی می کنند.

بر این اساس به راحتی می توان الگو های فکری، رفتاری و سبک زندگی شان را حدس زد. هرچند عواملی همچون تورم و بالا رفتن قیمت مسکن دست به تغییر این فرضیه می زند. فرضیه ای که باعث می شود مهاجرت های بین شهری و تغییر محل زندگی به خصوص به طبقات متوسط و پایین جامعه تحمیل شود.

این جامعه شناس شهری برای روشن ترشدن وضعیت کنونی جامعه ایران از خانواده های تهرانی می گوید. خانواده هایی که در تقسیم بندی ها در پایگاه اقتصادی- اجتماعی بالای جامعه قرار می گیرند. خانواده هایی که به علت عدم توان اقتصادی به مناطق متوسط شهری نقل مکان کرده اند. در کنار این خانواده ها، هستند گروهی که جزو طبقات متوسط شهری به حساب می آیند. خانواده هایی که تورم و شرایط اقتصادی آن ها را به مناطق جنوبی هدایت کرده است. «جمعیتی که ناخواسته به حاشیه شهر ها یا شهر های اقماری کوچ کرده اند.»

جامعه ایران شاهد کوچک شدن طبقه متوسط شهری است؛ قشری با رشد تحصیلی و فرهنگی که از لحاظ اقتصادی روز به روز در حال فروپاشی و تنزل است. «جامعه بیشتر به دو قطب دارا و ندار تقسیم شده است.»


جامعه ای با دو قطب دار ها و ندار ها

شهروندان تمایل دارند تا در سلسله مراتب قشربندی اجتماعی، پایگاهی متناسب با سعی و تلاش شان کسب کنند. متأسفانه وضعیت آشفته اقتصادی سال ها تلاش خانواده ها را در به دست آوردن موقعیت های ممتاز اجتماعی بی اثر کرده است. به عبارتی درک تنزل طبقاتی که در قالب جابه جایی خانواده ها از مناطق مطلوب و قابل قبول به سمت مناطقی که برچسب های شایسته ای ندارند، به شدت سخت و از منظر اجتماعی و روانی برای شهروندان غیرقابل پذیرش خواهد بود.

خوش نشینی هم لاکچری شد

«آب روشن» معتقد است این احساس محرومیت و فقر نسبی، نارضایتی های گسترده ای را در ذهن این دسته از طبقات اجتماعی شکل داده است. به باور او یک نظام اجتماعی زمانی پایدار بوده و از سلامت ساختاری برخوردار است که طبقه متوسط آن از منظر آماری در اکثریت قرار داشته باشند.

طبقه ای که اهمیت نقشی که در اجتماع بازی می کند، باعث شده دولت ها تلاش کنند با حذف تورم، ایجاد اشتغال بهینه و رفع بیکاری به افزایش این قشر -قشر متوسط- کمک کنند. قشری که به باور جامعه شناسان و صاحب نظران نقش موثری در پویایی سیاسی- اقتصادی جامعه دارد و همیشه نقش اصلی را در توسعه اجتماعی عهده دار می شود. این در حالی است که جامعه ایران شاهد کوچک شدن طبقه متوسط شهری است؛ قشری با رشد تحصیلی و فرهنگی که از لحاظ اقتصادی روز به روز در حال فروپاشی و تنزل است. «جامعه بیشتر به دو قطب دارا و ندار تقسیم شده است.»

پایان پیام/

کلید واژه :

اجاره خانه

،

اجاره نشینی

،

ثبت نظرات
captcha